ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Μέρος 3ο γκρίζος ή γαλανός ουρανός;

του Κ.Ν. Πανταζάρα / panda@uth.gr

βασισμένο σε άρθρο του καθηγητή Dr Calogero Conti, Faculté Polytechnique du Mons-Belgique / calogero.conti@fpms.ac.be

Είναι πασιφανές ότι η σχέση μεταξύ ποιοτικής Ανώτατης Εκπαίδευσης και Έρευνας είναι βαθιά ριζωμένη. Όμως το μοντέλο του ερευνητή στην σημερινή κοινωνία εμπεριέχει αντιφατικά και παράδοξα χαρακτηριστικά. Και τούτο, διότι παρατηρείται ότι ενώ μέσα στο προτεινόμενο περιβάλλον παγκοσμιοποίησης καθείς συμφωνεί πάνω στην αναγνώριση του πρωταγωνιστικού ρόλου της έρευνας, η σταδιοδρομία των ερευνητών δεν θεωρείται αρκούντως ελκυστική ακόμη και στις αναπτυγμένες Ευρωπαϊκές χώρες (Γαλλία, Γερμανία, Βέλγιο). Υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις που αφορούν στην αποτύπωση μιας σταδιοδρομίας ερευνητή:
· Η πρώτη, ίσως η χειρότερη, είναι να θεωρήσει κανείς ότι η σταδιοδρομία αυτή σχετίζεται με μία ιεροσύνη που ο ερευνητής αποφασίζει να τιμήσει και να υπηρετήσει, ορμώμενος περισσότερο από αγάπη προς την επιστήμη παρά από οικονομικό όφελος ή «καριερίστικη» νοοτροπία και με βάση το αξίωμα “όποιος αγαπά δεν υπολογίζει τίποτε”
· Η δεύτερη και ίσως η ρεαλιστικότερη προσέγγιση είναι αυτή σύμφωνα με την οποία ο ερευνητής στο Πανεπιστήμιο, στην ουσία συνεχίζει την εκπαίδευση του μέσα από μια ερευνητική δραστηριότητα με στόχο την εξεύρεση στη συνέχεια μιας καλοπληρωμένης θέσης στον ιδιωτικό κυρίως τομέα. Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες, η συνεχής ανανέωση νέων ερευνητών μπορεί να αποτελέσει παράγοντα αποσταθεροποίησης και να οδηγήσει το περιβάλλον έρευνας σε μια λειτουργία με χαοτικά χαρακτηριστικά.
· Η τρίτη και δυστυχώς η πλέον ουτοπική θεώρηση την ώρα που μιλούμε είναι αυτή που αναφέρεται σε ένα πραγματικά ιδανικό και ελκυστικό περιβάλλον εργασίας για τον ερευνητή με σκοπό να μην υπάρχει κανείς ανασταλτικός παράγων που θα τον εμποδίζει να εξασκεί το λειτούργημα-επάγγελμά του με πάθος
Ίσως, μέσα στο Παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον να μπορέσει κανείς να ανακαλύψει επιχειρήματα ώστε να διαψεύσει την άποψη ενός από τους μεγαλύτερους ερευνητές του περασμένου αιώνα, του Αλβέρτου Αϊνστάιν που με χιούμορ και πονηριά έλεγε ότι η επιστήμη είναι κάτι το θαυμάσιο... τόσο που δεν επιτρέπεται να το ζήσεις!
Τελικά, η ομαλή σύζευξη μεταξύ Πανεπιστημίου και Παγκοσμιοποίησης διαφαίνεται κάτω από ένα γαλανό ουρανό ή μέσα σε κάποιο γκρίζο και νεφελώδες περιβάλλον; Η έντονη φόρτιση που συνοδεύει το χάσμα μεταξύ των δύο αντιθέτων στρατοπέδων ίσως να καθιστά μάταια κάθε επιχειρηματολογία που κάνει την εμφάνισή της για να αμφισβητήσει είτε την θέση των ενθουσιωδών ακολούθων της παγκοσμιοποίησης, είτε εκείνη των αδιαλλάκτων αντιτιθεμένων.
Η παγκοσμιοποίηση θα εμφανισθεί τελικά με τη μορφή που εμείς θα θελήσουμε και θα αποφασίσουμε. Η επίδρασή της στο Πανεπιστήμιο θα εξαρτηθεί από την δυνατότητα αντίδρασης των πολιτικών καθώς και από την δυνατότητα αντίδρασης αυτής της ίδιας της Πανεπιστημιακής Κοινότητας.
Η παγκοσμιοποίηση είναι φαινόμενο κυρίως οικονομικό και σχεδόν αντιπολιτικό, προκαλεί όμως από μόνη της μια έντονη παρουσία πολιτικής δράσης. Δεδομένου λοιπόν του μονόδρομου προς την παγκοσμιοποίηση, το κυριότερο πρόβλημα σχετίζεται με την πρόβλεψη και ρύθμιση των επιπτώσεων που αυτή θα επιφέρει στα Πανεπιστήμια (όταν δεν μπορείς να σταματήσεις τον άνεμο πρέπει να σκεφθείς πως θα σώσεις το πλοίο). Η πιο ρεαλιστική στρατηγική φαίνεται να είναι αυτή, με τη οποία περιχαρακώνεται το φαινόμενο και περιορίζεται σε μία πορεία μέσα από συγκεκριμένο δίαυλο (ο Σενέκας έλεγε ότι αυτός που ξέρει που πηγαίνει δεν χρειάζεται ούριους άνεμους). Οι επιδράσεις των κανόνων και των νόμων της αγοράς είναι συχνά χαοτικές. Έτσι, οι απαιτούμενες πολιτικές οφείλουν να είναι προβλεπτικές, με στόχο την επιβολή κατευθύνσεων στο ανεπιθύμητο φαινόμενο και όχι την αποδοχή με παθητική στάση των αρνητικών του ενδεχομένως αποτελεσμάτων.
Η Εκπαίδευση πρέπει να παραμείνει κάτω από την ευθύνη των Υπουργείων Παιδείας που οφείλουν να αναδιοργανώσουν Οργανισμούς και Εκπαιδευτικούς Φορείς, να συμβιβάσουν τα ενδιαφέροντα και συμφέροντα του παραδοσιακού Δημόσιου Φορέα και των Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών σχημάτων κερδοσκοπικού χαρακτήρα, με βάση το όφελος της κοινωνίας.
Η διατήρηση της προσφοράς ποιοτικής παιδείας βασισμένης στην δημόσια χρηματοδότηση αποτελεί μία απαραίτητη συνθήκη. Έτσι, έστω και αν κάποια Ιδιωτικά Πανεπιστήμια εγκατασταθούν και προσελκύσουν αυτούς που διαθέτουν τα μέσα και την επιθυμία να σπουδάσουν σ’ αυτά, η Δημόσια Εκπαίδευση θα παραμένει επίκαιρη πάντοτε στον χώρο, αποτελώντας μια εγγύηση ποιότητας.
Η δυναμική των νέων τεχνολογιών πρέπει να χρησιμοποιηθεί στην εκπαίδευση μέσα από Συμβατικά Πανεπιστήμια σαν στήριγμα και εργαλείο εξέλιξης της μέχρι σήμερα εκπαιδευτική τους πρακτικής. Τα Πανεπιστήμια οφείλουν να δημιουργήσουν και να εμπλουτίζουν συνεχώς ένα δικό τους δίκτυο, να μοιράζουν τις πηγές γνώσης που διαθέτουν και να προσφέρουν προγράμματα εξ αποστάσεως για μια δια βίου εκπαίδευση ενηλίκων. Η Δημόσια Παιδεία του αύριο οφείλει να συνδυάζει αφ’ ενός την εκπαίδευση στον χώρο του Πανεπιστημιακού Campus με όλα τα πλεονεκτήματά της (κοινωνικοποίηση του ατόμου, προσωπικές αλληλεπιδράσεις) και αφ’ ετέρου με εργαλείο τις νέες τεχνολογίες να διαθέτει την ευελιξία ενός συστήματος που θα επιτρέπει την πλήρως αυτόνομη μάθηση με τις ελάχιστες δυνατές απαιτήσεις σχετικά με τον χώρο και τον χρόνο (μετακινήσεις-καθυστερήσεις).
Καταλήγοντας, πρέπει και πάλι να τονισθεί ότι η Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση πρέπει να παραμείνει το αφεντικό στις σχέσεις της με τον χώρο της οικονομίας. Αυτό όμως απαιτεί μία γενναία δημόσια χρηματοδότηση.
Η Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση οφείλει να είναι ικανή να αυτό-αμφισβητείται με τρόπο διαφανή και δημοκρατικό, προωθώντας και στον υπόλοιπο κόσμο μια ποιοτική διαδικασία που καθρεφτίζει το ανθρώπινο πρόσωπο των μεταρρυθμίσεων που προτείνονται από τις ιδιωτικές επιχειρήσεις, προάγοντας την συλλογική εργασία και με πολλαπλούς αποδέκτες του κοινού οφέλους, τους φοιτητές, τους αποφοίτους, τους διδάσκοντες και την κοινωνία.
Η Ανώτατη Εκπαίδευση Οφείλει να παρουσιάσει σύγχρονο ανταγωνιστικό πρόσωπο θέτοντας κάτω από τις υπηρεσίες της τις νέες τεχνολογίες επικοινωνίας. Άλλωστε, δεν πρέπει να αγνοεί κανείς ότι (μαζί με τους στρατιωτικούς) οι πανεπιστημιακοί ήταν πρωτοπόροι του δια-δικτύου, αλλά και ότι το αρχικό πνεύμα του δια-δικτύου ήταν ένα πνεύμα που υιοθετήθηκε για την διεύρυνση και τις ανταλλαγές με έννοιες πολύ μακριά από αυτές που επεξεργάζεται το πνεύμα του εμπορίου που, όπως φαίνεται, επιβάλλεται τελικά.
Το Πανεπιστήμιο οφείλει να διατηρήσει τον ρόλο του σαν χώρος μέσα στον οποίο μοιράζεται η γνώση. Ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι όλο και συχνότερα πλέον συναντά κανείς στο δια-δίκτυο πρωτοβουλίες για την ελεύθερη διάχυση της γνώσης. Πανεπιστήμια, αλλά και μεμονωμένοι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι θέτουν στην διάθεση του καθενός ολοκληρωμένες παραδόσεις μαθημάτων άριστης ποιότητας ή ακόμη διαθέτουν ελεύθερα την χρήση λογισμικών.
Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες και υπό τον όρο ότι η εμπορευματοποίηση της εκπαίδευσης πρέπει να παραμείνει στο περιθώριο, τα αποτελέσματα των νέων τεχνολογιών επικοινωνίας θα υπηρετήσουν πραγματικά τον άνθρωπο με στόχο τον συνεχή και πλήρη εκδημοκρατισμό στον χώρο της παιδείας και κατ’ επέκταση της αυριανής κοινωνίας.